ZEHİRLİ MANTARLAR ve MANTAR ZEHİRLENMESİ
Büyük mantarlardan söz ederken bunları yenilebilen ve yenilemeyen mantarlar olarak ikiye ayırabiliriz. Yenilemeyen mantarlar ise kaba olarak iki gruba ayrılırlar:
Birinci gruba yenme değeri olmayan mantarlar girerler. Bunlar insan sağlığı için herhangi bir tehlikeli madde içermezler, ancak yenebilecek nitelikten de yoksundurlar.
İkinci grupta ise insan sağlığı açısından tehlikeli olan mantarlar girerler. Pek çok değişik madde vardır ki insan vücudu tarafından alınırlarsa tehlikeli olabilirler yada istenilmeyen etkilere neden olabilirler. Eğer bir mantar bu maddeleri insanlara etki edecek oranda içeriyorsa o mantarlara "zehirli mantarlar" denilmektedir.
Zehirli mantarlar esas olarak iki ana grupta ele alınabilirler:
  1. Birinci gruba giren mantarlar, yenildiğinde mide ve barsak bozukluklarına, baş dönmesi vb. semptomlara neden olurlar. Ancak bunlar eğer çok fazla miktarda alınmaz ve müdahale edilmekte çok geç kalınmaz ise yaşamsal tehlike oluşturmazlar.
  2. Ancak epey sayıda zehirli mantar vardır ki bunlar ikinci grubu oluştururlar. Bu gruba giren mantarlar vücut hücrelerini tahrip eden maddeleri veya aşırı dozda olmak üzere sinirleri etkileyen maddeleri içerirler. Bunlar için genel olarak öldürücü zehirli mantarlar deyimi kullanılmaktadır.
Mantarların insanlara istenilmeyen etkileri sadece bu zehirli maddeleri ihtiva etmelerinden gelmemektedir. Bunun yanında başka nedenlerden dolayı da mantar yiyen kişilerde olumsuz etkiler görülebilmektedir. Bu nedenleri şöyle sıralayabiliriz:
  • Mantar taze olarak yenilen bir gıdadır. Eğer fazla bekletilir, iyi saklanmaz vb. ise zararlı bakterilerin üremesine neden olunur. Yani günlük deyimle çabuk bozulurlar. Bozulmuş mantar yiyenlerde görülen mide bulantısı, kusma ve ishal kuşkusuz mantar zehirlenmesi olarak tanımlanamaz. Ancak halk arasında bu duruma da mantar zehirlenmesi denilmektedir.
  • Mantar, sindirilmesi zor bir gıdadır bu nedenle ilk defa mantar yiyen insanlarda hazımsızlık görülebilir. Özellikle fazla miktarda yendiğinde bu durum daha da sık görülebilir. Ne var ki bu geçici bir durumdur. Mideleri hassas olan insanların bu noktaya özel olarak dikkat etmeleri gerekmektedir.
  • Bazı insanlarda da mantarlarda bulunan bazı maddelere karşı allerji olabilir. Aynı yemeğin, o yemeği yiyen insanlardan sadece bir tanesine dokunması işte bu nedenledir. Bu açıdan, eğer bir kişi bir mantarı ilk kez yiyor ise, az miktarda yemesi doğru olur.
  • Bazı mantarlar ise alkol ile beraber alındığında zehirlenmelere neden olmaktadir. Gri renkli mürekkep mantarı (Coprinus atramentarius) bu konuda en çok bilinen mantar çeşididir.
  • En dikkate değer bir neden de psişik nedendir. Eğer insanlarda mantardan zehirlenme korkusu var ise o insanlar şu veya bu şekilde mantar yediklerinde aynen zehirli mantar yiyenlerde görülen semptomlar ortaya çıkmaktadır. O nedenle mantar yemekten korkan insanları mantar yemeye zorlamaktan kesinlikle kaçınmak gerekir. Bu psişik durum sadece mantardan korkanlarda görülmez, topladığı mantarlardan emin olmayan insanlar için de aynı durum söz konusudur. İnsanlar yemekten sonra çoğu kez hazım zorluğu, gaz vb. sorunları yaşarlar. Eğer bu etkiler mantar yendikten sonra ortaya çıkarsa, mantarı toplayan kişide de "acaba?" sorusu belirebilir. "Acaba yanlış mantar mı topladım?" kuşkusu da aynı sonucu doğurabilmektedir.

Başa Dön

Zehirli Mantarlar Tablosu (Gift svampar och svamgifter adlı kitaptan aynen alınmıştır.)
Ana grup ve / Sendrom* Latent dönem** Zehir Etkilenen organ / en önemli semptom*** Mantar
A-Hücre öldürücü zehirler:
(Latent dönemi uzun olanlar.)		 Amatoksin sendromu (4 -) 8 - 24 saat Amatoksinler:
α-amanitin
β-amanitin
ve diğerleri		 Sindirim kanalı, karaciğer, böbrekler Amanita phalloides (Köygöçüren),
Amanita virosa,

Galerina marginata
Mide-barsak rahatsızlıkları, karaciğer ve böbrek bozukluğu arazları.
Phallotoksinler:
Örnek:Phalloidin		 Zehir etkisini sadece, doğrudan kana karıştığında gösterir. Amanita phalloides-Köygöçüren ,
Amanita virosa,
Giromitra sendromu 5 - 8 (- 24) saat Gyromitrin Karaciğer, böbrekler, merkezi sinir sistemi, alyuvarlar Gyromıtra esculanta, (Beyin mantarı),
Gyromitra ambigua

Gyromitra infula
Discina Gigas
Discina perleta
Mide-barsak rahatsızlıkları, karaciğer ve böbrek sakatlıkları, baş dönmesi, kramplar
Orellanus sendromu (2 -) 3 - 7 (-14) gün Orellanin  Böbrekler (Şapkaların altı ve üstü kirli kahverengi olan sinek mantarları)
Cortinarius orellanus,
Cortinarius rubellus
Susama, böbrek ağrıları, sidik azalması, böbrek çalışmazlığı
?  Böbrekler (Kahverengi sinek mantarları)
Cortinarius limonius,
Cortinarius callisteus,
Cortinarius gentilis,
Cortinarius vitellinus (Kirli sarı sinek mantarı)
Susama, böbrek ağrıları, sidik azalması, böbrek çalışmazlığı
B-Sinir sistemini etkileyen zehirler:
(Latent dönemleri kısa olanlar.)		 Muskarin sendromu 1/2 - 2 saat Muskarin  Otonom sinir sistemi inocybe ve küçük clitocybe türleri
Clitocybe dealbata,
Clitocybe phyllophila,
Inocybe patouillardi,
Inocybe fastigiata,
Inocybe geophylla
Mide-barsak rahatsızlıkları, terleme, tükürük ve gözyaşı ifrazatında artış, solunum zorluğu, düşük nabız
Pantherina sendromu 1/2 - 2 (- 4) saat İbotenik asit
Musimol
Muscazon		  Merkezi ve periferi sinir sistemi Amanita pantherina,
Amanita muscarina (Gelin mantarı),
Amanita regalis
Mide-barsak rahatsızlıkları, endişe, sanrı, ağız kuruması vb.
Psilosibin sendromu 1/2 - 2 saat Psilosibin
Psilosin		  Merkezi sinir sistemi Bazı Psilocybe, panaeolus, gymnopilus türleri: Örnek olarak
Psilocybe semilanceata,
Panaeolus subbalteatus,
Gymnopilus junonius
Endişe, ajitasyon (kışkırtı), halüsinasyon (sanrı)
C-Mide-barsak bozucu zehirler: Gastrointestinal sendrum 1/2 - 4 ( - 8) saat Büyük oranda bilinmiyor  Sindirim kanalı Bu özellikte olan çok çeşitli mantar vardır: Deli mantar vs.
Mide bulantısı, kusma, ishal
D-Alkol ile alındığında zehir etkisini gösterenler: Coprinus Sendromu İlk mantar yendikten sonra birkaç gün boyunca, her alkol alıştan sonra 1/4 - 2 saat. Tam etki mantarı yedikten 6 - 8 saat sonra. Coprin  Otonom sinir sistemi Sadece Coprinus Atramentarius (Gri mürekkep mantarı)
Deri kızarması, baş ve göğüs ağrıları, aşırı korku, nefes darlığı
?  Yukarıdaki gibi Clıtocybe clavipes,
Boletus luridus
E-Antijen-antikrop-tepki Paxsillus sendromu 1/4 - 2 saat Bilinmeyen bir antijen ****  Dolaşım sistemi  Paxillus Involutus
Tansiyon düşüklüğü, karın ve böbrek ağrıları, kusma, baş dönmesi, ishal, nefes darlığı, baygınlık

*Sendrom  = Tanıyı kolaylaştıran bulguların tümü
**Latent dönem = Mantarın yenildiği andan, ilk belirtilerin görülmeye başladığı ana kadar geçen süre.
***Semptom = Belirti, araz, bulgu.
****Antijen = Vücuda girdiğinde antikor oluşmasına yol açan virus, bakteri gibi protein yapısında bir madde.

Tablo Başına Dön / En Başa Dön